Radunia posiada długość 104,6 km, powierzchnię zlewni 837,1 km2 i średni spadek w wysokości 1.6 promila, w odcinkach przełomowych dochodząc do wartości 7 promili. Miejscami daje jej to charakter rzeki górskiej. Całość rzeki stanowi atrakcyjny szlak kajakowy. Dolny odcinek Raduni, pomiędzy Straszynem a Pruszczem Gdańskim, został zagospodarowany i udostępniony turystom w roku 2009 przez gminę i miasto Pruszcz Gdański, przy dofinansowaniu z funduszy Unii Europejskiej. Tworzy on unikalny produkt turystyczny – kajakowy Szlak Elektrowni Wodnych Raduni.

Na odcinku niespełna siedmiu kilometrów turysta podziwiać może, płynąc kajakiem przez krajobrazowo atrakcyjną i urozmaiconą dolinę dolnej Raduni, cztery zabytkowe i czynne do dzisiaj, zabytkowe elektrownie wodne z początku XX wieku. Spływ kajakowy rozpoczyna się w Straszynie, w pobliżu hotelu „Cztery Pory Roku”, niedaleko Obwodnicy Trójmiejskiej, bezpośrednio przy elektrowni wodnej Straszyn . Po drodze przepływa się na zmianę przez wartkie i szybkie odcinki rzeki oraz jeziora zaporowe przy elektrowniach wodnych. Pokonanie odcinka ze Straszyna do Pruszcza Gdańskiego zajmuje jedynie dwie godziny.

W Pruszczu Gdańskim, w bezpośredniej bliskości powstającej obecnie Faktorii Bursztynowej i Międzynarodowego Bałtyckiego Parku Kulturowego, istnieje możliwość zakończenia spływu lub jego kontynuacji Radunią, a następnie Motławą, w kierunku Gdańska. Wybierając ten drugi wariant przepływa się przez miasto Pruszcz Gdański a następnie dzielnice Gdańska – Święty Wojciech i Olszynkę, aby Kamienną Śluzą poprzez Opływ Motławy i Starą Motławę dotrzeć do centrum Gdańska, gdzie w przystani klubu kajakowego PTTK „Żabi Kruk” zakończyć można spływ.

Radunia to najbardziej pracowita rzeka Polski. Nazwę tą rzeka zawdzięcza licznym elektrowniom wodnym, które od początku XX wieku produkują prąd na potrzeby Gdańska i okolic i tworzą unikalny kompleks zabytków techniki. Żadna rzeka w Polsce nie jest w takim stopniu zagospodarowana w celu wytwarzania energii elektrycznej.  Sześć spośród tych elektrowni (Łapino, Bielkowo, Straszyn, Prędzieszyn, Kuźnice i Juszkowo) tworzy unikalną Kaskadę Raduni. Oznacza to, że poziom górnej wody każdej kolejnej elektrowni jest dolnym poziomem elektrowni poprzedniej, a elektrownie pracują jednocześnie lub wspólnie oczekują na wypełnienie pierwszego zbiornika kaskady. Elektrownie te pracują jedynie w godzinach szczytu energetycznego – zwykle w dni powszednie w godzinach porannych i popołudniowych. W większości elektrowni do dziś pracują autentyczne, blisko 100-letnie urządzenia. Obecnie łączna moc elektrowni wynosi ponad 14,5 tys. kW. Gospodarzem i właścicielem obiektów jest spółka ENERGA Elektrownie Wodne Straszyn, część koncernu energetycznego ENERGA. Elektrownie wodne w Straszynie, Bielkowie, Łapinie i Rutkach są udostępnione do zwiedzania.

Szlak Kajakowy Elektrowni Wodnych prowadzi przez następujące elektrownie:

1. Elektrownia Wodna Straszyn, wybudowana w 1910 roku

Elektrownia wodna w Straszynie uruchomiona została jako pierwsza elektrownia wodna na Raduni. Wybudowany zbiornik retencyjny pełnił również ważną funkcję przeciwpowodziową, zabezpieczając południowe dzielnice Gdańska i Pruszcz przed zalaniem wodami wezbranej Raduni. Elektrownia funkcjonuje do dziś i po modernizacji, wykonanej w roku 1935, posiada moc 2 411 kW przy spadzie 13,8 metra.

2. Elektrownia Wodna Prędzieszyn, wybudowana w 1937 roku

Po przepłynięciu krótkiego, leśnego, spokojnego odcinka rzeki poniżej zapory w Straszynie, dopływa się do niewielkiego zbiornika zaporowego przy elektrowni w Prędzieszynie, gdzie znajduje się po lewej stronie rzeki pierwsza, krótka przenoska na szlaku kajakowym. Elektrownia ta ma moc 872 kW i spad  4,50 metra.

3. Elektrownia Wodna Kuźnice, wybudowana w 1934 roku

Po przepłynięciu kilkuset metrów przez centrum wsi Straszyn dopływa się do kolejnej elektrowni wodnej – Kuźnice. Wybudowano ją w miejscu istniejącej kuźni wodnej (stąd nazwa). Podobnie jak elektrownia w Prędzieszynie, stanowiła ona dolny stopień elektrowni w Straszynie. W roku 1962 zmodernizowano elektrownię, dokonując wymiany starej turbiny Francisa na turbinę śmigłową z nastawnymi łopatami wirnika. Obecnie moc elektrowni wynosi 781 kW, a spad – 4,21 metra

4. Elektrownia Wodna Juszkowo, wybudowana w 1937 roku

Elektrownia wodna Juszkowo jest ostatnią z elektrowni wchodzących w system kaskady Raduni. Posiada moc 250 kW i spad 4,25 metra. Zanim dopłynie się do elektrowni, przepływa się przez  malowniczy zbiornik wodny, otoczony wzgórzami wysoczyzny morenowej. W Juszkowie należy przenieść kajaki przez krótką przenoskę po lewej stronie elektrowni.

5. Elektrownia Wodna Pruszcz II, wybudowana w 2005 roku

Skomplikowany układ wodny nosi nazwę Hydrowęzła Pruszcz Gdański. Kanał Raduni dostarczał wodę pitną do Gdańska, a jego nurt napędzał liczne średniowieczne urządzenia przemysłowe oraz zasilał w wodę miejskie fosy. W późniejszym okresie wody Kanału Raduni wykorzystano w celu wytwarzania energii elektrycznej. Na węźle znajdują się dwie elektrownie – starsza, na Kanale, poza szlakiem, z roku 1921 oraz nowa, w pobliżu parkingu końcowego spływu, z roku 2005. Elektrownie te posiadają moc odpowiednio 100 i 250 kW.

Zwiedzanie elektrowni w Straszynie, Bielkowie, Łapinie i Rutkach jest możliwe codziennie o godzinie 10.00 i 17.00. oraz po wcześniejszym uzgodnieniu. Szczegółowe informacje uzyskać można u właściciela elektrowni – Elektrownie Straszyn sp. z o. o. pod adresem www.energazew.pl oraz numerem telefonu 58 692 18 51

Kajakowy Szlak Elektrowni Wodnych Raduni powstał dzięki dofinansoaniu  projektu  „Udostępnienie Obszarów Chronionego Krajobrazu: „Doliny Raduni” oraz „Żuław Gdańskich” dla  turystyki kajakowej poprzez budowę infrastruktury turystycznej na rzece Raduni"

tekst: Jacek Zdrojewski, foto, video: Jarosław Marciuk

zobacz także

projekt „Udostępnienie Obszarów Chronionego Krajobrazu: „Doliny Raduni” oraz „Żuław Gdańskich” dla  turystyki kajakowej poprzez budowę infrastruktury turystycznej na rzece Raduni"